प्र. अथ इन्द्रियव्यतिरेकं प्रपञ्चयति – अथ इति । आकाशं प्रकाशम् आलोकादि,अथवा प्रकाश्यमानत्वात् आकाशं रूपम् । ततश्च अयमर्थः – यस्मिन्नुपकरणत्वेनअनुविषण्णम् निबद्धं चक्षुः आकाशं आलोकं रूपं वा प्रकाशयतीति शेषः । यद्वा –आकाशं रूपादिप्रकाशकमित्यर्थः । सः चाक्षुषः चक्षुरुपकरणकः पुरुषः आत्माइत्यर्थः । चक्षुरुपकरणकम् उद्दिश्य पुरुषशब्देन आत्मत्वं विधीयते । चक्षुस्तु तद्दर्शनायकरणमात्रम् इत्यर्थः । ततश्च चक्षुरादीनां रूपादीनाम् आत्मनश्च करणत्व-ज्ञेयत्व-ज्ञातृत्वप्रदर्शनमुखेन शरीरेन्द्रियेभ्यः व्यतिरेकः उपपादितः भवति । अथ इति ।गन्धग्रहणकरणं घ्राणम्, ज्ञाता तु आत्मा इत्यर्थः । अनेन घ्राणेन्द्रियव्यतिरेकः उक्तःभवति । अथ इति स्पष्टम् ॥